Czas wolny - Nasz Swiat
18
Pn, czerwiec

Najwyższy absolutny stopień przymiotnika w języku włoskim  z końcówką -issimo, (-issima, -issimi, -issime) nie ma bezpośredniego odpowiednika w jęz. polskim, jednak w tłumaczeniach mogą przyjść z pomocą niektóre przedrostki, np. bellissimo (przepiękny), buonissimo (przepyszny)...


-zwany jest "absolutnym" lub "bezwzględnym", ponieważ  nie porównuje cech przedmiotów, osób, zjawisk, itp., ale podkreśla  intensywność/nasilenie danej cechy, np.
un ragazzo simpaticissimo nie tłumaczymy:  "najsympatyczniejszy", ale: "przesympatyczny".

Słynny mediolański Panettone to król włoskich wypieków podawanych  na Boże Narodzenie.

Według legendy świąteczna babka powstała dopiero w XIXw, i, jak to zwykle bywa, przez przypadek...

Pewien piekarz z Mediolanu, Toni, zakochał się bez pamięci w dziewczynie ze wsi, Lucii.

Lucia wybierała się co dzień do miasta sprzedawać jaja, a Toni wyczekiwał na nią co ranka z niecierpliwością i utęsknieniem, ale oprócz wymownych spojrzeń i westchnień, nijak nie potrafił jej wyznać swoich uczuć.

Wreszcie Toni znalazł sposób jak wyrazić swoją wielką miłość do Lucii, i to najlepiej jak tylko potrafił. Postanowił upiec dla niej specjalną słodką babkę, jakiej nikt jeszcze nie upiekł. Do ciasta dodał jaja, masło (z czystej śmietany) i kandyzowane owoce, ale  wyrabiając je był tak pochłonięty myślami o swej ukochanej, że włożył o wiele więcej drożdży niż był powinien. Babka urosła nadzwyczaj wysoka wywołując zdziwienie wszystkich w okolicy. A kiedy Toni nieco wstydliwie wręczył Lucii swój  "nieudany" pandolce (słodki wypiek), ciasto zrobiło na niej ogromne wrażenie. Baba była nie tylko wyjątkowo „potężna” a zarazem pulchna, ale również pachniała jak jakiś rajski przysmak.  Wtedy to właśnie Toni, widząc szczęśliwą Lucię, przemógł się i poprosił ją o rękę.

SKĄD POCHODZI NAZWA „ITALIA”?
Sformułowano wiele hipotez wyjaśniających pochodzenie nazwy Italia. Oto kilka najpopularniejszych:
- Il mito di Italo – mit o legendarnym królu Italo, władcy państwa Enotria. Enotri przybyli na płw. Apeniński w epoce żelaza (XIw.) i osiedlili się na terenie Apulii, Bazylikaty i płn. Kalabrii. Starożytni historycy i filozofowie, min. Tukidydes, Wirgiliusz i Arystoteles, wspominali o królu Italo, od którego imienia nazwano Italię, krainę zamieszkiwaną przez Italów (Italioti/Italiotai), zwanych wcześniej Enotri, i  stopniowo nazwa ta rozciągnęła się  na cały półwysep.

- I Taliani – lud pochodzenia afrykańskiego, przybyły na Płw. Apeniński z antycznego miasta Tala. Wspomina o nich min. neoplatoński filozof Salustios, pisząc, że Taliani najpierw osiedlili się na Sycylii, potem powędrowali do dzisiejszej Toskanii i tam stworzyli swoje państwo Thalia, później Talia, i stąd powstała Italia.

- Aithalìa - z greckiego Aιθαλία – od „Aith- czyli „ogień”, nazwa odnosiła się do terenów wulkanicznych na półwyspie, nazwanych tak przez przybyłych tu pierwszych Greków. Stąd też wywodzi się prawdopodobnie nazwa wulkanu Etna, z greckiego Aitna. Inne hipotezy sugerują, że starożytni Grecy zaadoptowali tę nazwę od Etrusków.

- Viteliù/ Vituli/ Viteli – mieszkańcy ziemi młodych bydląt/byczków (z łac. vitulus – dziś wł.: vitelli), lud z pochodzenia Osków, który zamieszkiwał południową część Płw. Apenińskiego, w okolicach Catanzaro. Stopniowo pierwsza litera “v” zanikła, a starożytni Grecy zwali ich już Italói/Italioti/Italiotai (gr. italós – byk). Aż do V w. p.n.e. nazwy tej używano w odniesieniu do terenów dzisiejszej Kalabrii, a później rozpowszechniła się ona na środkowe i północne regiony Półwyspu Apenińskiego.

SKĄD POCHODZI NAZWA „WŁOCHY”?
- Volsci, Volsini, czyli Wolskowie – celtyckie plemię zamieszkujące Valland, w języku słowiańskim zwani także Walchy lub Wołchy. Stopniowo  zarówno Słowianie jak i niektóre plemiona germańskie  zaczęły  określać w ten sposób inne ludy pochodzące z Płw. Apenińskiego i ogólnie z Europy Południowej.

Plemię Wolsków (Volsci) było walecznym ludem, spokrewnionym ze szczepem Umbrów, zamieszkującym tereny wzgórz i bagien w południowej część Lacjum, północnej Kampanii i części Molise.

Stolicą Wolsków było Antium (dzisiejsze Anzio koło Rzymu). Posługiwali się oni indoeuropejskim językiem volsco (z rodziny osko-umbryjskiej), a ich nazwa miała pochodzenie etruskie.

Starożytni Rzymianie uważali Wolsków za plemię niezbyt „rozwinięte”i wielokrotnie ich podbijali, aż wreszcie prawie zupełnie unicestwili w IV w. p.n.e.

Wolskowie zmuszeni byli wyemigrować na północ Europy, i osiedlili się na terenach dzisiejszej Walii (Wielka Brytania).


Agnieszka Gorzkowska

 

Na zakończenie posłuchajmy jeszcze jak etymologię nazwy Włochy tłumaczy prof. Jan Miodek:

embed video plugin powered by Union Development

W Polsce w Noc Wigilijną zwierzęta przemawiają ludzkim głosem, czyżby we Włoszech działo się odwrotnie...?

Do Wigilii co prawda jeszcze daleko, a tymczasem, jak donosi tutejsza prasa, już teraz włoskim politykom zdarza się naśladować głosy zwierząt!

Okazuje się, że wiele zwierzęcych odgłosów świetnie  sprawdza się w strategiach i kampaniach politycznych.

Wystarczy spojrzeć na poniższe przykłady:

Abbaiare - szczekać
La compagine leghista pare essere divenuta la più rumorosa nell'abbaiare contro la Giunta da loro stessi finora sostenuta in Regione Lombardia. – (AgenziaParlamentare,11/10/2012)

Bofonchiare
– burczeć, mruczeć (np. dzik)
La mitica “maggioranza” che in “democrazia”, per definizione, “ha sempre ragione”? Bofonchia e tira a campare. – (diritto.net)

Cinguettare
– świergotać, szczebiotać

Stożkowate, wygięte, masywne, czy ultracienkie słupki... Każda kobieta, która ceni sobie włoskie buty i szuka odpowiednich dla siebie wzorów, powinna przede wszystkim znać kształty obcasów aby dopasować je do swojej figury i ubioru, jednym słowem: nie  kupować po to tylko aby, jak mówią Włoszki,  "adorare e levare" (podziwiać i zdjąć).

Oto jak połapać się w labiryncie włoskich obcasów:
tacco basso, mały obcas od 3-5 cm / tacco alto – wysoki obcas, powyżej 5 cm

Tacco a rocchetto – kaczuszka – niski (max 5 cm) w formie klepsydry, zwężający się ku dołowi, umieszczony po środku strefy pod piętą, cienki o lekko rozszerzonej podstawie, „look retro”

Któż z nas nie lubi czytać horoskopów, i choć mało znas tak naprawdę w nie wierzy, to chętnie do niego zaglądamy w wolnej chwili choćby dla zabicia czasu i lekkiej rozrywki.  Zapewne znacie więc już swój włoski odpowiednik znaku zodiaku, czyli segno zodiacale i jego ascendent ascendente. Spójrzmy więc jakie przypisuje im się tradycyjne symbole, podstawowe cechy, oraz sprzyjające właściwości we włoskich poradnikach astrologicznych...

Ariete - Baran
Elemento zodiacale (element zodiaku) : fuoco (ogień)
Pianeta dominante (planeta dominująca): Marte (Mars)
Temperamento (temperament): choleryczny/zapalczywy/wybuchowy
Qualità (zaleta): vitalità  (żywotność)
Colore (kolor):  rosso vivo  (intensywna czerwień)
Metallo (metal) : acciaio, ferro  (stal, żelazo)
Pietra (kamień): rubino, diamante  (rubin, diament)
Profumo (zapach): verbena (werbena)
Fiore (kwiat): caprifoglio, margherita, tulipano (wiciokrzew, złocień, tulipan)
Segni amici (znaki przyjazne): Gemelli, Leone, Sagittario, Acquario  (Bliźnięta, Lew, Strzelec, Wodnik) 
Giorno  e numero fortunato (szczęśliwy dzień i numer): Martedì (wtorek); 8
Talento (talent): arti grafiche, chirurgia, fisica, chimica, tecnica (sztuki graficzne, chirurgia, fizyka, chemia, technika)
Punti deboli (słabe punkty): testa, denti, muscoli, orecchie, globuli rossi (głowa, zęby, mięśnie, uszy, krwinki czerwone)

Toro – Byk
Elemento zodiacale (element zodiaku) : terra (ziemia)
Pianeta dominante (planeta dominująca): Venere (Wenus)
Temperamento (temperament): flemmatico (flegmatyczny/powolny)
Qualità  (zaleta): buon senso (rozsądek) 
Colore (kolor):  verde, rosa, giallo (zieleń, róż, żółty)
Metallo (metal): rame (miedź)
Pietra (kamień): smeraldo, quarzo rosa (szmaragd, kwarc różowy)
Profumo (zapach): garofano, acqua di Colonia (goździk, woda kolońska)
Fiore (kwiat): fiori di campo, rosa, mughetto (polne kwiaty, róża, konwalia)
Segni amici (znaki przyjazne): Cancro, Vergine, Capricorno, Pesci (Rak, Panna, Koziorożec, Ryby)
Giorno  e numero fortunato (szczęśliwy dzień i numer): Venerdì (piątek);  6
Talento (talent): canto, architettura, giardinaggio, pittura, economia, botanica (śpiew, architektura, ogrodnictwo, malarstwo, ekonomia, botanika)
Punti deboli (słabe punkty): gola, collo, laringe, pelle, ghiandole (gardło, szyja, krtań, skóra, gruczoły)

Co roku w okresie jesienno-zimowym setki osób pada ofiarą nieostrożnej jazdy podczas mgły na włoskich drogach.

Mgły we Włoszech:
w miastach na północy Włoch przypada średnio: 17 mglistych dni na jesieni, 26-27 dni w zimie, 6-7 dni na wiosnę i 2 dni w lato.
W miastach we Włoszech środkowych: 9 mglistych dni jesienią, 15 dni w zimie i 6 dni w okresie wiosna-lato.
W południowych Włoszech: 5 mglistych dni jesienią, 3 dni w zimie i 3 dni wiosna-lato.


Niezależnie od położenia geograficznego w niektórych miastach rejestruje się nasilenie mglistych dni znacznie powyżej średniej, np w Frosinone średnio przypada 30 mglistych dni w zimie, a w 1990 zarejestrowano tam nawet 51 dni we mgle. Taka średnia dorównuje Nizinie Padańskiej, gdzie rejestruje się od 50 do 100/110 mglistych dni w roku. Także w Piemoncie (Vercelli, Novara, Alessandria), i na terenach, przez które przepływa rzeka Pad, aż do miasta Ferrary rejestruje się około 70 mglistych dni. Na terenach rozciągających się wzdłuż Adriatyku od regionu Veneto aż po Marche mgła pojawia się  od 40 do 60 dni w roku.

We włoskich prognozach meteorologicznych spotykamy się z rozróżnieniem terminów nebbia (mgła) i foschia (zamglenie). Zamglenia są zjawiskiem o wiele częstrzym niż mgły. We mgle koncentracja kropel wodnych jest większa niż w zamgleniu.

NEBBIA – mgła ograniczająca widoczność poziomą do odległości poniżej 1 km.

Co rozumiemy przez gęstą mgłę?
- Nebbia densa: widoczność poniżej 30 m.
- Nebbia fitta: widoczność 30m - 50m.
- Nebbia spessa: widoczność do 200m.

FOSCHIA – zamglenie, delikatna, niska, lekka mgła ograniczająca widoczność od 1 km do 10 km. Ilość kropelek wody i ich wielkość jest w nim znacznie mniejsza niż we mgle (poniżej 0,01 mm)..

SMOG (z ang. smoke + fog) – dym i mgła, czyli specyficzna mgła ze spalinami i przemysłowymi zanieczyszczeniami powietrza, która pojawia się nad dużymi aglomeracjami miejskimi i obszarami przemysłowymi.

Warto pamiętać, że w warunkach ograniczonej widoczności  włoski kodeks drogowy nakazuje włączenie świateł mijania (luci anabbaglianti), lub przeciwmgłowych przednich/tylnych (luci anteriori/posteriori per nebbia/fari fendinebbia), a w przypadku nagłego hamowania kierowca musi zapalić światła awaryjne (“quattro frecce”).  Jeżeli zmniejszona przejrzystość powietrza ogranicza widoczność na odległość nie większą niż 100m na autostradach obowiązuje ograniczenie prędkości do max. 50 km/h.

Podczas mgły kalkulacja prędkości samochodów jadących przed nami jest utrudniona, a sami jedziemy znacznie szybciej niż nam się wydaje, dlatego należy często kontrolować prędkość.

Agnieszka Gorzkowska

 

 

Więcej artykułów…