Czas wolny - Nasz Swiat
14
Wt, sierpień

11 listopada to dzień Św. Martyna,  patrona rycerzy, żołnierzy, jeźdźców konnych, krawców, biednych i poszkodowanych, pijaków i wreszcie zdradzanych mężów (!). Jest on corocznie  obchodzony w kilku włoskich miejscowościach jako La festa dei cornuti, czyli Święto Rogaczy. Istnieją rożne hipotezy na ten temat, jedna z nich podaje, że w tym okresie roku odbywały się liczne targi bydła rogatego; według innych podań przez pierwsze dwanaście dni listopada obchodzono żywiołowe, rozpustne i swawolne święta pogańskie, podczas których dochodziło nierzadko do zdrad małżeńskich.  Wreszcie tłumaczy się tradycje dnia rogaczy przypadającą właśnie na jedenastego listopada ze względu na typowo włoski gest pokazywania daty 11/11 palcami obu rąk, przypominający rogi.


Pochody rogaczy
Tak więc zabawne pochody, procesje i biesiady odbywają się w regionach: Romagna, Abruzzo, Lazio, Campania, a być może jeszcze w innych częściach Włoch.

W San Valentino in Abruzzo Citeriore (Pescara) w nocy z 10 na 11 grupa mężczyzn tradycyjnie zostawiała zapalone światełka przed drzwiami domniemanych rogaczy, którzy następnego ranka musieli paradować publicznie w kapeluszu i płaszczu wywiniętymi na lewą stronę, symbolicznie „naznaczających” rogaczy.

W Ruviano (Caserta) z pokolenia na pokolenie mieszkańcy w kolorowych strojach z rogami na głowie ruszają przez miasteczko przy akompaniamencie muzyki i śpiewów, łącznie z hymnem rogacza. Parada, której przewodzi sam burmistrz, kończy się spaleniem symbolicznej rogatej kukły. Dziś prawdziwi rogacze zapraszani są nawet na ekskluzywna kolacje do restauracji, zarezerwowaną tylko dla posiadaczy certificato-cornuto-doc poświadczonym przez małżonkę. Zainteresowani mogą skontaktować się bezpośrednio z Associazione Cornuti Ruvianesi, która wydaje odpowiednią licencję rogacza.

W Roccacanterano (Roma) pochód rogaczy przechodzi głównymi ulicami przy muzyce miejscowej orkiestry, organizowany jest również „bieg rogaczy” oraz  ku ogólnej uciesze publiczności wybór cornuto dell’anno (rogacza roku), niesionego honorowo na tronie.
W Roccagorga (Latina) w dniu 11 listopada, oprócz pochodu rogaczy można skosztować tradycyjnej gorącej zupy, zwanej zuppa rappacornuti lub rappaga-cornuti (uspokajającą rogaczy) która, według złośliwych, utrzymuje na długo wysoką temperaturę i daje czas żonom na cudzołóstwo.

W SantArcangelo di Romagna podczas tradycyjnej Festa di San Martino przechodzi się tzw. próbę pod Lukiem Ganganelli. Na zabytkowym łuku przy centralnym placu Ganganelli zawiesza się rogi woła. Jeśli rogi zakołyszą się gdy „nieszczęsny” mąż przejdzie pod nimi - to niechybna oznaka zdrady małżonki.

Cornuto to zniewaga?

Cornuto (z łaciny cornu – róg). Rogacz, symbol zdrady małżeńskiej, to obraza honoru w wielu krajach. We Włoszech jeszcze do niedawna obelga ta prawie zobowiązywała do bójki w rewanżu, która niejednokrotnie kończyła się rozlewem krwi.

Dzisiejsze sondaże jednak wskazują na mniejszą popularność tego terminu i mniejszy efekt zniewagi: w rankingu najczęściej używanych obraźliwych wyrazów, otrzymał zaledwie 6% głosów (Quotidiano.Net).

Abstrahując od zdrad małżeńskich, typowym rogaczem staje się mimowolnie sędzia piłki nożnej, a także kierowca samochodu zajeżdżający komuś drogę, jednak najbardziej może intrygujące skojarzenia ma obelga cornuto w kontekście sycylijskim. Zacytujmy rodowitego Palermitańczyka, Emanuele Manco, który pisze w swojej książce:

/…/Dalle mie parti non è solo un insulto alla onorabilità di una persona, o una insinuazione di scarsa fedeltà del compagno/a.
Il concetto è un po' più ampio. Intanto dipende molto dal tono. Se lo dici in tono scherzoso un "cornuto" o un "cornutazzo" è un tipo in gamba, spiritoso, furbo.
Certe volte c'è autocompiacimento a darsi del "cornuto". Un detto siciliano dice "per un cornuto, un cornuto e mezzo". Come a dire che per ogni azione c'è una reazione maggiore e contraria/…/
Apprezzamento è anche il modo di dire "corna dure". Chi le ha preferisce vantarsene. Se uno è "corna dure" si spezza ma non si piega, e dovrebbe meritare rispetto.
Se il tono è incazzato allora è un insulto, ma non sempre nel senso di cui sopra/…/
Chi si oppone al mafioso o a un delinquente è un "gran cornuto", perché non gli viene riconosciuto il diritto di opporsi. Non puoi osare nulla. /…/
Chi denuncia è il curnuto.
Talvolta l'insulto è esteso anche alla progenie e ai consanguinei: "Curnuto tu, e tutta a to' razza" (Cornuto tu, e tutta la tua progenie).
Il massimo si raggiunge quando si chiede partecipazione: "Curnuto tu, e cu' un' tu dice pure!". (Cornuto tu e anche chi non te lo dice). E a quel punto scatta il coro di chi, non volendo sfigurare, partecipa al coro "CORNUTO!". Selve di corna, con significati anche opposti./…/
(carmillaonline.com, Ottobre 25, 2009| TrackBack)


Pierwsi rogacze
Jedna z hipotez sugeruje powiązanie tego terminu z mitologią grecką. Początkowo rogi były symbolem odwagi i męskości, nawet bogowie uwieczniani byli z rogami na głowie, a później przez imitacje także i starożytni władcy. Jednak mit o Minotaurze zmienił diametralnie stosunek do rogów. Toro di Minosse, potocznie Minotaur (pół człowiek i pół byk) był potomkiem żony Minosa, Pazyfae i pięknego białego byka zesłanego przez Posejdona. Pazyfae zakochując się w byku zdradziła męża.  Mieszkańcy Krety naśmiewając się z Minosa pokazywali mu rogi.

Według drugiej hipotezy symbol rogacza bierze się od cesarza bizantyjskiego Andronika Comnena (II w.), który mimo niskiej postury odnosił wiele sukcesów wśród kobiet i na znak zdobycia kolejnej kochanki zawieszał w stolicy głowy rogatych jeleni zabitych na polowaniu.

Wreszcie ostatnia z teorii wskazuje na związek tego terminu z kozłem, zwanym również becco. Potocznie uważa się kozła za biernego samca, nie reagującego na zachowanie samicy, która ma tendencję do częstych zmian partnera.

Agnieszka Barbara Gorzkowska, italianistka i tłumaczka

Pozostałe lekcje WŁOSKIEGO NA WESOŁO znajdziesz tutaj

Termin borsa w znaczeniu giełda jest symbolem negocjacji finansowych i pochodzi prawdopodobnie od nazwiska rodziny kupców weneckich Van den Burse z końca XIV wieku osiedlonych we flamandzkim mieście Bruges, ówczesnej siedzibie handlu. Nad ich domem widniał herb z trzema sakiewkami, a obok, na placu zbierali sie kupcy wymieniając towary i waluty oraz użyczali pożyczek. Stąd też późniejsza nazwa Piazza Affari. W XVI wieku giełdy powstają już w innych miastach Europy a we Włoszech w 1630 roku (wg innych źródeł 1600) jako pierwsza Borsa di Venezia, następnie Trieste (1775), Roma (1802), Milano i Firenze (1808).

Język handlowo-finansowy jest oczywiście bardzo bogaty w wyrażenia i zwroty związane z terminem borsa, chociażby rialzo/ribasso in borsa; borsa valori; giocare in borsa; azioni quotate in borsa; operatori di Borsa, itd., a oto kilka przykładów z prasy:

Tokyo non segue rally dell'Asia in scia PMI cinese
La Repubblica - ‎01/nov./2010

/…/Invece, la borsa di Tokyo ha terminato le contrattazioni in rosso, appesantita dai titoli esportatori, che scontano i recenti apprezzamenti dello yen./ .../
L'incertezza del voto pesa sui listini

Il Sole 24 Ore - ‎02/nov./2010

/…/Fino a una settimana fa, nel dubbio, si acquistava in Borsa, ma anche oro e materie prime, e si vendeva il dollaro, senza considerare le notizie (negative)  /.../

BORSA: CHIUDE IN CALO CON WALL STREET, FTSE MIB -0, 53%, BENE ST
AGI - Agenzia Giornalistica Italia - ‎27/ott./2010‎

/…/Chiusura di seduta in calo per la Borsa valori, di riflesso alla debolezza di Wall Street e ai dati macro Usa non soddisfacenti./…/
Concerto per azioni (di borsa)

Il Sole 24 Ore - ‎28/10/2010
/…/C'è un software, sMax, in grado di tradurre in suoni le oscillazioni e i volumi dei titoli in Borsa/…/ I dati della Borsa si aggiornano a una velocità impressionante, circa ogni 250 millisecondi/…/

RBS: LANCIA OBBLIGAZIONE TRIENNALE REAL BRASILE 8%
Agenzia di Stampa Asca - ‎28/10/2010

/.../ abbiamo deciso di quotare in Borsa Italiana un titolo che permetta di beneficiare degli elevati tassi di interesse del Brasile esponendosi al tasso di cambio euro/real'/'.../

Zwrot kosztow i wydatkow

Skoro juz mowa o pieniądzach i interesach: rimborso – to ‘zwrot pieniędzy’ lub ‘kosztów’; rimborso della spesa – ‘zwrot wydatków’, a jego pokrewny czasownik to rimborsare:

Quarantotto mesi di tempo per richiedere il rimborso delle ritenute effettuate dal datore al dipendente
La Stampa - 28/10/2010

/…/E' stato accolto il ricorso dell'Agenzia delle Entrate: la richiesta di rimborso delle ritenute Irpef /…/Il ricorso del contribuente al giudice tributario per ottenere il rimborso di somme che assume indebitamente versate può essere proposto /…/

Prestiti alla Grecia, l'Fmi pronto a dilazionare il rimborso
Ultime Notizie - 12 ott.2010

/…/Il Fondo monetario prende in considerazione la possibilità di concedere più tempo alla Grecia per rimborsare i 110 miliardi di prestiti di aiuto , a condizione che l’Europa si muova nella stessa direzione, /.../

Wyłóż gotówkę!

Termin sborsare – znaczy dosłownie: tirare fuori denaro dalla borsa – czyli ‘wyłożyć/wyciągnąć pieniądze’, ale też ‘płacić gotówką’: 

Elementari, dal prossimo anno scolastico stop ai libri gratis
SiciliaInformazioni.com 29/10/2010

/…/Una ulteriore spesa potrebbe gravare, dal prossimo anno scolastico, sui già provati bilanci familiari degli italiani: le famiglie potrebbero essere costrette a sborsare di tasca propria i soldi per i libri della scuola dell'obbligo./…/

Agnieszka Barbara Gorzkowska, italianistka i tłumaczka

Czytaj więcej o etymologii i użyciu słowa borsa w języku włoskim: Borse quotate in borsa. Od worka do torebki.

Pozostałe lekcje WŁOSKIEGO NA WESOŁO znajdziesz tutaj

Borsa – (z łac. bursa, z gr. bỷrsa – ‘skóra’) to rzeczownik rodzaju żeńskiego i jego pierwotne znaczenie, w czasach dość odległych cywilizacji to dosłownie „skóra zdjęta ze zwierzęcia”. Nasi przodkowie zwijali taką skórę formując coś w rodzaju worka i przenosili w nim kamienie i inne przedmioty. W późniejszych epokach worek nie tylko zmienił kształt i rozmiary, ale zaczął służyć jako sakiewki do przechowywania pieniędzy (powstały też tzw. elemosiniere, czyli jałmużniczki). Do dziś w sensie przenośnym używa się tego terminu w znaczeniu pieniądze, bogactwo.

Pod koniec XVIII wieku kobiety zrewolucjonowały przeznaczenie  torebki i zaczęły je traktować jako niezbędny dodatek stroju. We Francji, po Rewolucji Francuskiej pojawiły się pierwsze torebki do ręki a w XIX wieku torby podróżne. W ostatnim stuleciu powstała niezliczona ilość rodzajów i wzorów toreb i torebek. Dla ułatwienia proponujemy posegregować borse wg kilku przykładowych typologii (proszę zwrócić uwagę na przyimki, które im towarzyszą):

- Dla kogo: da donna; da uomo
- Pora noszenia: da giorno; da sera; da tutti i giorni; estiva
- Sposób noszenia: a tracolla (przewieszona przez ramię); a spalla (na ramię); a mano
- Przeznaczenie: borsa della spesa/da spesa; da lavoro; da viaggio; da spiaggia/borsa mare; da passeggino; borsa beauty/da trucco/portatrucchi; borsa sportiva/da palestra, portadocumenti (teczka na dokumenty); ventiquattrore (per l’uomo d’affari – walizeczka dla biznesmena), per il laptop/ portacomputer…
- Kształt – a sacco; a cartella; a bauletto…
- Wykonanie: in tessuto; in (eco) pelle; in coccodrillo; in stoffa; in cotone; in lana; in chiffon; in nylon; in tela; in plastica; in paglia; in carta; (przyimek in może być zastąpiony również przez di ); fatta all’uncinetto; fatta a mano
- Jakość: economica; di lusso; firmata/di grandi firme


Storia dell’accessorio più amato dalle donne: la borsetta
www.article-marketing.it

/…/Per tutte le amanti delle borse è d’obbligo sapere che ad Amsterdam esiste un vero e proprio Museo delle Borse e delle Borsette, dove sono conservate più di 3.500 borse/…/

Agnieszka Barbara Gorzkowska, italianistka i tłumaczka

Pozostałe lekcje WŁOSKIEGO NA WESOŁO znajdziesz tutaj

Termin „media” w znaczeniu środki przekazu, jest rzeczownikiem rodzaju męskiego i występuje w języku włoskim, tak jak i angielskim, na ogół w liczbie mnogiej, chociaż teoretycznie posiada liczbę pojedynczą - medium.

Najczęściej spotykamy go w wyrażeniach związanych z mass media, w znaczeniu mezzi di comunicazione di massa - środków masowego przekazu. Do tradycyjnych mass media zaliczamy przede wszystkim radio, televisione, stampa (prasa),  cinema (kino), libri (książki), itd. Natomiast nowością są tzw. new media, czy social media, lub media interattivi (interaktywne) czyli środki przekazu on line, jak np.  Facebook, Youtube, Twitter, MySpace, Wikipedia, itp., jak również innego rodzaju blogs czy Forum.

Czy wiecie, czym zajmuje sie mediologo, albo massmediologo?
Ich dziedzina to właśnie mediologia!

A teraz przyjrzyjmy sie jak słowo media i jego przymiotnik mediatico, czasami nawet massmediatico (nie mylić z medianico –‘mediumiczny’; mediano – ‘środkowy’; mediocre – ‘przeciętny’, ‘mierny’),  używany jest w prasie:

Minzulpop, il regime dei media...
L'Espresso - ‎20/ott/2010‎
/…/Eccone un'anticipazione Esce il 22 ottobre in libreria "Minzulpop", una inside story sui media manipolati in Italia nell'era di Berlusconi /…/

Shock sui media romeni per gli applausi al giovane che ha ucciso ...

il Giornale - ‎19/ott./2010‎
/…/La Camera penale: «Custodia cautelare frutto della campagna mediatica» Non sono passati inosservati, sui media romeni, gli applausi riservati ad Alessio /.../

L'assassino è fra noi
La Repubblica - ‎13/ott./2010‎
/…/Una tv morbosa, l'ossessione della cronaca nera, i giornali e i new media che lavorano in diretta. Siamo una società spiona. È difficile immaginare che cambi /.../ Tuttavia, non ci pare di vedere maggiore distanza né prudenza mediatica, al proposito, dopo la puntata di Chi l'ha visto? di mercoledì scorso /…./ D'altra parte, si tratta degli spazi mediatici naturali per questi argomenti /… /I nostri media coltivano l'evento criminale con cura /…/

La rassicurante verità di un mostro isolato
Il Tempo – 20 ott. 2010
/…/Finalmente, pensavano gli inquirenti, il circo mediatico smonterà le tende. I dubbi, le critiche, le osservazioni di tv e giornali sarebbero presto sfumate. /.../
La rete incorona Chanel e Zara ed H&M

La Stampa (Blog) - ‎20 ott. 2010
/…/Nella fascia “lusso” il brand più citato dagli utenti dei social media è Chanel ricordato spesso in associazione agli smalti e alle borse./ .../

Trovare lavoro, il social network è una marcia in più
RassegnaOnline - 27 set 2010
/…/Su social media come Facebook, MySpace e soprattutto Linkedin la nuova frontiera della ricerca del lavoro. Un buon curriculum non basta più. /.../

Ecuador: sono i social media a informare sulla rivolta militare

La Stampa - ‎01/ott/2010‎
/…/Pulsosocial.com sottolinea l'importanza rivestita da Twitter e dai social media in questa situazione: Vorrei condividere qualche riflessione sull'evoluzione / .../


Oko na rodzaj
Uwaga, proszę jednak nie mylić i media z la media, rzeczownikiem rodzaju żeńskiego, czyli średnia -  w statystyce lub w kontekście matematycznym, np:  ottenere risultati superiori alla media; media oraria; velocità media; mantenere la media, itd.:

Lo sprint dei laureati in regione ma poi il lavoro latita
La Repubblica - ‎20 ott. 2010
/…/Sempre più basso della media nazionale Studenti in gamba che si ritrovano precari nel mondo del lavoro. E' il ritratto dei laureati degli atenei della /.../

Alex: pallavolo e scout Il prof: «Aveva doti oltre la media»
Corriere della Sera - ‎20/ott./2010‎
/…/Io gli ho fatto l'esame integrativo e subito mi sono accorto di come fosse sopra la media per intelligenza, precisione, voglia di fare»./ .../
 
L'Fmi vede una ripresa debole in Europa nel 2010-2011
Il Sole 24 Ore - ‎20/ott./2010‎
/…/Ripresa europea debole - in un quadro in cui permagono i rischi sui debiti sovrani - e crescita italiana al di sotto della media dell'eurozona./ .../
 
Cameron più audace di Blair
La Stampa (Blog) - ‎20 ott. 2010
/.../ di un programma di radicale riduzione della spesa, con i bilanci dei ministeri ridotti in media di circa il 20 per cento nell'arco di quattro anni./ ... /


Średni środkowy
Wreszcie, nie zapominajmy o rodzaju żeńskim przymiotnika medio – środkowy, średni , który występuje w bardzo wielu rożnych kontekstach:

La Repubblica - ‎19/ott/2010‎
/…/La nuova cross-over Honda con motore V4 di media cilindrata, affiancherà durante EICMA 2010 una concept-bike spinta dal propulsore V4 da 1200 cc / .../

La Cassa di Risparmio di Fossano fa lezione di economia ai giovani

il Giornale - ‎20 ott. 2010
/…/Quest'anno c'è poi una novità per la scuola media. I ragazzi della terza media parteciperanno al concorso «Inventa il Risparmio» / .../
-  la media o le medie – czyli scuola secondaria di primo grado, odpowiada polskiemu gimnazjum.

Agnieszka Barbara Gorzkowska, italianistka i tłumaczka

Czytaj także: Skąd się wzięły LE VELINE?

Ciekawe, że w języku polskim  w autobusie, metrze czy pociągu  trzeba uważać na "kieszenie" ze względu na „kieszonkowców”. Podobnie jest w jez. angielskim - pickpockets („pocket” – kieszeń). Natomiast, w języku włoskim uważajmy raczej na „torebki”, bo mogą być wokół nas borseggiatori  lub borsaioli.

Borseggio,
to kradzież kieszonkowa, a borseggiare  - od niego pochodzący czasownik.

Borseggiatori polacchi arrestati dalla Polfer
Tempo Stretto - ‎12/ott./2010

Pochi minuti di distrazione sono stati sufficienti a due polacchi per rubare il borsello ad un ferroviere all'interno della Stazione Ferroviaria di Messina. /.../ I due borseggiatori sono stati denunciati a piede libero per furto.

Rubano portafogli in vaporetto «Bloccati» da un agente americano
Corriere della Sera - ‎04/ott./2010‎

Sfortunata coppia di borseggiatori romeni, tra i turisti anche un poliziotto usa
VENEZIA – Rapinatori abili, ma decisamente sfortunati: nel gruppo di quattro turisti americani che avevano deciso di borseggiare era infatti presente  poliziotto statunitense /…/

Agnieszka Barbara Gorzkowska, italianistka i tłumaczka

Czytaj więcej o etymologii i użyciu słowa borsa w języku włoskim: Borse quotate in borsa. Od worka do torebki.

Pozostałe lekcje WŁOSKIEGO NA WESOŁO znajdziesz tutaj