Polegli za nasz Lwów - Nasz Swiat
07
Wt, grudzień

Historia

Oprócz Święta Niepodległości obchodzimy w listopadzie również rocznicę odzyskania Lwowa. Do powrotu Polski na Kresy walnie przyczynili się lwowscy gimnazjaliści, którzy w obronie polskiego Lwowa złożyli w ofierze najcenniejszy skarb - swoje życie. Rozpad Austro-Węgier jesienią 1918 roku stworzył Polakom i Ukraińcom szansę na realizację niepodległościowych aspiracji. We wrześniu 1918 roku powstał we Lwowie tajny Ukraiński Generalny Komisariat Wojskowy, którego zadaniem było przygotowanie przewrotu wojskowego w Galicji. Strona polska dla uregulowania spraw galicyjskich powołała Polską Komisję Likwidacyjną z siedzibą w Krakowie. Do planowanych rozmów z Ukraińcami nie doszło.

W nocy z 31 października na 1 listopada 1918 roku oddziały ukraińskie opanowały główne obiekty komunalne miasta. Władzę w mieście przejęła Ukraińska Rada Ludowa. Wystąpienie oddziałów ukraińskich spotkało się z energicznym przeciwdziałaniem Polaków. Spontanicznie chwyciła za broń ludność miasta, a zwłaszcza młodzież lwowskich uczelni i szkół. Obronę Lwowa podzielono na kilka odcinków. Ich dowódcami zostali oficerowie, którzy mieli za sobą służbę w Legionach Polskich i armii austriackiej. Już w dniu 2 listopada rozpoczęły się walki w mieście. W ich wyniku Polacy opanowali obszar miasta wyznaczony placówkami wzdłuż linii: Dworzec Główny, Dworzec Kleparowski, wzgórze na północ od ulicy Janowskiej, cmentarz Janowski, ulica Bema, Kordeckiego, Leszczczyńskiego, pl. Bilczewskiego, ul. Chrzanowskiego, część Dworca Czerniowieckiego.
Najcięższe walki toczono o Górę Stracenia, którą zdobył i dzielnie bro-nił oddział kpt. Romana Abrahama.

Na odsiecz Lwowa pośpieszyły oddziały polskie z Krakowa pod dowództwem mjr. Juliana Stachiewicza i ppłk. Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego. Wyzwolono Przemyśl, a ppłk Karaszewicz dotarł z wojskiem do oblężonego Lwowa 20 listopada. Dzień później rozpoczął się szturm oddziałów polskich na miasto. 22 listopada było ono wolne.

Los miasta wyzwolonego, ale okrążonego ciasnym pierścieniem oddziałów ukraińskich, ważył się na Persenkówce, zwanej „redutą śmierci” lub „polskimi Termopilami”. Odcinka tego bronił trzystuosobowy oddział pod dowództwem kpt. Abrahama. Ciężkie walki toczono, z małymi przerwami, od 26 grudnia 1918 do 1 stycznia 1919 roku. Walki o Lwów trwały do końca kwietnia. 1 maja przybył do Lwowa gen. Józef Haller i objął dowództwo wojsk polskich operujących od Dniestru do Karpat. Sztab gen. Hallera przygotował plan wyzwolenia Galicji Wschodniej. W maju odrzucono wojska ukraińskie spod Lwowa, a kolejna ofensywa wojsk polskich w lipcu doprowadziła do wyparcia Ukraińców za Zbrucz.

W walkach o Lwów zginęło 439 jego obrońców. Lwowska młodzież, nazwana „Orlętami”, złożyła ogromną daninę krwi, broniąc ukochanego miasta - co trzeci obrońca miasta nie ukończył 25 lat. Poległych pochowano w nekropolii zwanej Cmentarzem Orląt Lwowskich. 22 listopada 1920 roku Marszałek Józef Piłsudski odznaczył miasto orderem Virtuti Militari „za zasługi położone dla polskości tego grodu i jego przynależności do Polski”. Lwów stał się symbolem „zbiorowego obywatela-rycerza”, nieustraszonego obrońcy, zgodnie z dewizą herbu miasta: „Semper Fidelis” („Zawsze Wierny”). Budowa Cmentarza Orląt Lwowskich, według projektu studenta Politechniki Lwowskiej Rudolfa Indrucha, rozpoczęła się 26 czerwca 1922 roku od budowy kaplicy mszalnej. Napis na mogile Pięciu Nieznanych z Persenkówki brzmiał: „Nieznanym bohaterom poległym w obronie Lwowa i Ziem Południowo-Wschodnich”. Po II wojnie światowej władza radziecka rozpoczęła walkę z lwowskim Cmentarzem Orląt. Rozbijano nagrobki, pomniki i rzeźby, dewastowano miejsca pochówku polskich obrońców Lwowa. Przez wiele lat cmentarz popadał w ruinę. Dopiero w 1989 roku na mocy porozumień dotyczących Cmentarza üyczakowskiego (którego częścią jest Cmentarz Orląt) firma Energopol przystąpiła do porządkowania nekropolii. We wrześniu 1991 roku, miesiąc po ogłoszeniu suwerenności Ukrainy, przedstawiono polski projekt rekonstrukcji cmentarza. I znów przez kilka lat nic się nie działo.
W maju 1997 roku prezydenci Kwaśniewski i Kuczma podpisali w Kijowie deklarację o pojednaniu. Już w miesiąc po tym historycznym wydarzeniu na cmentarzu wstrzymano kolejny raz prace. Następnego roku w styczniu prezydenci Kuczma i Kwaśniewski złożyli kwiaty na symbolicznym grobie obok tablicy poświęconej Nieznanym Obrońcom Lwowa. Zapowiedziano porozumienie i kompromis. Niestety jesienią 1998 roku ponownie na cmentarzu wstrzymano prace. Cmentarz miał być uroczyście otwarty przez prezydentów Polski i Ukrainy w maju 2001 roku. Do uroczystości jednak nie doszło, gdyż część radnych Lwowa zakwestionowała napis: „Nieznanym żołnierzom polskim bohatersko poległym za Polskę w latach 1918-1920”. 19 maja 2005 roku Rada Miejska Lwowa zaakceptowała porozumienie z rządem RP w sprawie napisu na płycie Mogiły Pięciu z Persenkówki. Jego treść brzmi: „Tu leży polski żołnierz poległy za Ojczyznę”. Uroczyste otwarcie Cmentarza Orląt nastąpiło w dniu 24 czerwca br. z udziałem najwyższych władz państwowych
Rzeczypospolitej Polskiej.(jm)

Cmentarz Orląt Lwowskich / fot. © wikipedia