Sto lat temu... Kolekta Benedykta XV dla Polski - Nasz Swiat
15
N, grudzień

Historia

Zapomnianym wydarzeniem jest kolekta papieska na rzecz Polaków  przeprowadzona w dniu 21 listopada 1915 roku w kościołach katolickich na całym świecie.

 

W całej Polsce rozpoczynają się, bądź już trwają, przygotowania do 100. rocznicy odzyskania niepodległości. Zawiązują się komitety honorowe, powstają projekty edukacyjne, planowane są wydarzenia na skalę całego kraju, jak również te mniejsze - regionalne, będące impulsem do wzmocnienia poczucia tożsamości narodowej oraz budowania więzi we wspólnotach lokalnych. Do obchodów tej niezwykle ważnej dla nas rocznicy włączają się Polacy mieszkający poza Krajem - włącza się również Katolicka Szkoła Podstawowa działająca przy kościele św. Stanisława B.M. w Rzymie.
 
Trzy lata, które dzielą nas od kulminacyjnego punktu obchodów, są wspaniałą okazją do przypomnienia tych wydarzeń i postaci, o których całkowicie zapomniano, a które 100 lat temu poruszały serca wielu ludzi na świecie. Takim właśnie zapomnianym wydarzeniem jest kolekta papieska na rzecz Polaków  przeprowadzona w dniu 21 listopada 1915 roku w kościołach katolickich na całym świecie. Sprawa polska, w tym również kolekta papieska odbiła się echem m.in. w prasie włoskiej.


 
Kolektę zaleconą przez Ojca Świętego Benedykta XV przygotował ówczesny Episkopat Polski we współpracy z działającym w Szwajcarii Komitetem Veveyskim - od nazwiska Prezesa zwanym także Komitetem Sienkiewiczowskim. Termin przeprowadzenia kolekty wyznaczono na na dzień urodzin Ojca Świętego (21.11).


Swój wkład w organizację całego przedsięwzięcia mieli niewątpliwie Polacy rezydujący w Watykanie - generał jezuitów ojciec Włodzimierz Ledóchowski i współpracujący z nim ks. Kazimierz Skirmunt. Obaj pochowani w kaplicy oo.jezuitów na rzymskim cmentarzu Campo Verano (powyżej płyta grobowa zamykająca niszę ze szczątkami o. Włodzimierza Ledóchowskiego; poniżej tablica upamiętniająca ks. Kazimierza Skirmunta wmurowana w kościele św. Stanisława B.M. w Rzymie).


W odpowiedzi na odezwę Episkopatu Polskiego z dnia 15 sierpnia 1915 roku, 14 listopada w kościołach katolickich na całym świecie ogłoszono, że niedziela następna, przypadająca 21 listopada przeznaczona będzie na modlitwę i zbieranie ofiar dla Polaków. Odrębne odezwy wystosowali do wiernych biskupi poszczególnych diecezji. Na szczególną uwagę zasługuje apel biskupów niemieckich, na który katolicy niemieccy odpowiedzieli bardzo hojną dłonią.

Światowa kolekta dla Polski była manifestacją solidarności całego Katolickiego Świata. Przyniosła dochód w wysokości 3877249,66 franków szwajcarskich i wsparła w istotny sposób budżet Komitetu Veveyskiego (ponad 19 %), który w ciągu ponad czterech lat swojej działalności zebrał w sumie 19653243,02 franków szwajcarskich. Najwięcej datków zebrano w diecezjach niemieckich (1302801,06 franków szwajcarskich – co stanowi ponad 30% dochodu całej kolekty), amerykańskich (707077,67 franków szwajcarskich zebranych głównie w diecezjach o dużych skupiskach Polaków) i polskich (528487,00 franków szwajcarskich). W dniu kolekty Ojciec Święty przekazał do Vevey swój osobisty dar w wysokości 20 tys. lirów włoskich (17750 franków szwajcarskich). Nie był to jedyny dar Benedykta XV dla Polaków.
 
Kolekta papieska odegrała ogromną rolę w nagłośnieniu sprawy polskiej w czasie I wojny światowej. Oprócz korzyści finasowych, przyczyniła się do rozpowszechnienia wiedzy o Polsce w całym świecie. Społeczeństwa wielu państw zostały poinformowane o sytuacji politycznej i ekonomicznej Polaków. Datki na rzecz Komitetu Veveyskiego wpływały przez wiele miesięcy po przeprowadzeniu kolekty.


 
W grudniu 1915 roku Towarzystwo Numizmatyczne w Krakowie wybiło medal pamiątkowy autorstwa Jana Wysockiego Polonia devastata 1915, w dowód wdzięczności dla Wielkich Jałmużników Polski – księcia biskupa Adama Stefana Sapiehy, Henryka Sienkiewicza i Ignacego Jana Paderewskiego. Medal sprzedawany był na cele charytatywne.


Henryk Sienkiewicz i Ignacy Jan Paderewski to postacie powszechnie znane. Obaj wykorzystali swój autorytet do kształtowania przychylnej opinii światowej w chwilach dla Polski decydujących. Autor „Quo vadis”, borykający sie z poważną chorobą serca, poświęcił Komitetowi Veveyskiemu dwa ostatnie lata życia. Zmarł w Vevey 15 listopada 1916 r. Ignacy Jan Paderewski prowadził w Stanach Zjednoczonych szeroką kampanię na rzecz poszkodowanej ludności na ziemiach polskich, odwołując się do ofiarności Polonii i Amerykanów.

Mniej znaną, a przecież niezwykle zasłużoną dla odradzającej się Polski postacią był kardynał Adam Stefan Sapieha. Przed rozpoczynającym się wkrótce Rokiem Świętym Miłosierdzia warto przypomnieć sylwetkę Duszpasterza, który w swojej codziennej pracy nigdy o miłosierdziu nie zapominał.
 
Przechodząc obok tablicy wmurowanej  na dziedzińcu kościoła św. Stanisława B.M. w Rzymie, pamiętajmy o tym, że  Kardynał A. Sapieha spędził w Rzymie lata 1906-1911. Prowadził w tym okresie żywą działalność na rzecz duszpasterstwa polonijnego i zabiegał o interesy polskiego Kościoła w Watykanie. Sakrę biskupią otrzymał 17 grudnia 1911 r. w Kaplicy Sykstyńskiej. Ingres do katedry wawelskiej biskupa miał miejsce 3 marca 1912 r. „Po zakończeniu uroczystości biskup udał się do domu SS. Miłosierdzia, by z grupą kilkuset ubogich z Krakowa spożyć świąteczny posiłek. Była to symboliczna zapowiedź kierunku dalszego pasterzowania, przede wszystkim wśród najbiedniejszych, to zjednało młodemu biskupowi ogólny szacunek i uznanie.”
(D. Płygawko Benedykt XV dla Polski)

Książę biskup Adam Stefan Sapieha od stycznia 1915 roku stał na czele Książęco- Biskupiego Komitetu pomocy dla dotkniętych klęską wojny (KBK) w Galicji i Królestwie Polskim zajętym przez państwa centralne.  Więcej informacji o duszpasterskim dziele miłosierdzia kard. Adama Sapiehy w artykule ks. Jana Nowaka pt. „Książę kardynał Adam Stefan Sapieha jako apostoł miłosierdzia w naszej ojczyźnie”. POBIERZ PDF>>

Czytelników „Naszego Świata” zainteresowanych szczegółami  przeprowadzenia kolekty papieskiej oraz pomocą udzieloną Polsce w latach Wielkiej Wojny przez Polonię i Amerykanów odsyłam do książek pani Danuty Płygawko: „Benedykt XV dla Polski. 90-lecie papieskiej kolekty 21 listopada 1915” (Wyd. RHYTMOS, Poznań 2005) oraz „Polonia Devastata. Polonia i Amerykanie z pomocą dla Polski 1914-1918” (Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2003).

Zachęcam również do śledzenia artykułów z cyklu „100 lat temu...”, w których przedstawiać będę postacie i wydarzenia związane ze sprawą polską w czasie I wojny światowej, bliskie nam Polakom mieszkającym we Włoszech.

Agata Rola-Bruni
dyrektor Katolickiej Szkoły Podstawowej przy kościele św. Stanisława B.M. w Rzymie

Wycinki prasowe zamieszczone w artykule pochodzą ze zbiorów Papieskiego Instytutu Studiów Kościelnych w Rzymie.