Mięśniaki macicy - Nasz Swiat
04
So, grudzień

Zdrowie i uroda

Czym są mięśniaki?
Mięśniaki macicy są ważnym problemem ginekologicznym i zwykle powstają u kobiet miedzy 35 a 50 rokiem życia. Mięśniaki są guzami łagodnymi i tylko w 0,5 - 1% przypadków dochodzi do ich złośliwej przemiany w mięsaka gładkokomórkowego. Rozwijają się najczęściej z włókien mięśni gładkich – tych samych, z których zbudowana jest macica. Niektóre mięśniaki zawierają także tkankę łączna lub elementy endometrium. Są zwykle okrągławymi strukturami, dobrze ograniczonymi, mogącymi osiągać nawet bardzo duże rozmiary. W zależności od ich umiejscowienia dzielą się na śródścienne (rozrastają się w ścianie macicy), podsurowicówkowe (rosną w kierunku błony zewnętrznej macicy) lub podśluzówkowe (rozwijają się w kierunku śluzówki wyścielającej wnętrze jamy macicy). Jeśli mięśniak łączy się z trzonem macicy tylko pasmem tkanki łącznej, jest określany jako uszypułowany.

Przyczyny powstawania mięśniaków
Przyczyny powstawania mięśniaków nie są do końca jasne. Większość teorii rozważa nierównowagę hormonalna organizmu, a dokładniej nadmierną produkcję lub zwiększoną wrażliwość na estrogeny. Za tą hipoteza przemawia fakt, iż mięśniaki występują praktycznie jedynie u kobiet w wieku rozrodczym. Przed okresem dojrzewania są rzadkością, a w wieku przedmenopauzalnym, kiedy jajniki przestają wytwarzać hormony, nie tworzą sie nowe guzy, a już istniejące przestają rosnąć. Częściej występują u kobiet, które nie rodziły dzieci, a w czasie ciąży powiększają rozmiary. Wielu badaczy podkreśla predyspozycję genetyczną do wytwarzania mięśniaków, jako, że często pojawiają się u kobiet z jednej rodziny, a rasa czarna jest szczególnie zagrożona.



Objawy
Małe mięśniaki, w początkowym okresie rozwoju, mogą nie dawać żadnych dolegliwości. Większe guzy najczęściej powodują przedłużające się i obfite krwawienia miesiączkowe wraz z anemią i uczuciem osłabienia. Kolejnym objawem mogą być bóle w obrębie miednicy, spowodowane szybkim wzrostem guza, naciąganiem przez niego otrzewnej, skurczami trzonu macicy, czy też uciskiem na sąsiadujące narządy. Część kobiet skarży się na niecharakterystyczne uczucie wypełnienia lub ciężaru w podbrzuszu oraz bole okolicy krzyżowej. W przypadkach zmian uszypułowanych, może dojść do skrętu szypuły i niedokrwienia mięśniaka, co prowadzi do bólów, przypominających objawy zapalenia przydatków lub skrętu torbieli jajnika.
Mięśniaki i płodność kobiet
Mięśniaki mogą niekorzystnie wpływać na płodność kobiety. Wykrywa się je czasem w trakcie rutynowej diagnostyki u kobiet mających trudności z zajściem w ciąże lub jej donoszeniem. Umiejscowienie w okolicy jajowodów może powodować ich niedrożność, uniemożliwić zapłodnienie oraz migracje zarodka do wnętrza macicy. Liczne, nawet drobne rozsiane mięśniaki, rozwijające się wewnątrz jamy macicy lub pod śluzówką, ograniczają zagnieżdżenie się zarodka. W przypadku już istniejącej ciąży, rozwijając się wewnątrz jamy macicy lub pod śluzówką, mogą prowadzić, poprzez upośledzenie ukrwienia w okolicy tworzącego się łożyska, do nawracających krwawień, niekiedy bardzo obfitych i w skrajnych wypadkach, nawet do poronień i przedwczesnego porodu.

Diagnostyka
Bardzo często kobieta dowiaduje się o istnieniu mięśniaków przypadkowo, w trakcie rutynowego badania klinicznego wykonywanego z innego powodu. Diagnostyka mięśniaków ma najczęściej prosty i nieinwazyjny charakter. Preferowane jest ultrasonograficzna sonda dopochwowa, jako badanie dostarczające większej ilości danych. Niekiedy, głównie w przypadkach podejrzenia zmiany podśluzówkowej, wykorzystuje się histeroskopie, czyli ocenę jamy macicy od jej wnętrza.

Terapia na miarę
O rodzaju leczenia decyduje lokalizacja, wielkość, ilość mięśniaków, szybkość wzrostu oraz powodowane objawy kliniczne. Ginekolog bierze też pod uwagę wiek pacjentki, jej zdrowie oraz to, czy planuje potomstwo i czy chce zachować narząd rodny. Małe guzy, nie powodujące objawów, zwykle nie wymagają specyficznego leczenia i należy jej tylko obserwować. Wskazane są wówczas kontrole co 3 - 6 miesięcy.

Leczenie zachowawcze
Mimo, że główną metodą leczenia mięśniaków macicy jest operacja, w niektórych przypadkach jest użyteczna hormonoterapia, która umożliwia opóźnienie lub całkowite uniknięcie operacji. Dotyczy to kobiet tuż przed menopauzą i pacjentek, które ze względu na inne choroby (niewydolność krążenia, wady serca lub silna anemia) nie mogą być operowane. Najnowszą metodą leczenia mięśniaków jest embolizacja tętnic macicznych, która polega na wprowadzeniu środka zamykającego naczynia zaopatrujące mięśniak w krew. Niedokrwienie guza zatrzymuje jego wzrost prowadząc do zmniejszenia wymiarów nawet do 90 %. Embolizację wykonuje się w znieczuleniu lokalnym, a zabieg wymaga 2 - 3 dniowego pobytu w szpitalu.

Leczenie operacyjne
Operację trzeba przeprowadzić w obecności silnych dolegliwości, nie odpowiadających na leczenie farmakologiczne, oraz mimo braku objawów wtedy, gdy guz jest duży i szybko rośnie, gdy mięśniak ma długą szypułę i jest bardzo ruchomy oraz gdy jest przyczyną niepłodności lub poronień. Wskazania odnośnie typu operacji ustala się w zależności od wieku chorej, wielkości i umiejscowienia guza oraz od rodzaju dolegliwości. Wyłuszczenie jednego lub większej liczby mięśniaków wykonuje się u kobiet, które jeszcze nie rodziły i chcą zachować płodność, zaś usuniecie macicy proponuje się przede wszystkim kobietom dojrzałym i posiadającym potomstwo.
Istnieje kilka metod operacyjnych. Coraz częściej wykonuje się operacje laparoskopowe, jako mniej uciążliwe dla pacjentek i chętniej przez nie akceptowane. Należy pamiętać, że można je przeprowadzać jedynie w przypadku pojedynczych zmian umiejscowionych bezpośrednio pod surowicówką, lub zmian uszypułowanych. Mięśniaki duże i rosnące w ścianie macicy nie nadają się do operacji tą metodą, ze względu na niebezpieczeństwo obfitego krwawienia z łozy po guzie. W takich przypadkach zaleca się klasyczną laparotomię, wykonywaną drogą brzuszną.
Usunięcie macicy, czyli histerektomia, może być przeprowadzone tradycyjnie - metodą laparotomii lub z dojścia pochwowego. Ta ostatnia technika jest możliwa w przypadku, gdy wielkość macicy wraz z guzem nie przekracza 12 - tygodniowej ciąży i macica jest dostatecznie ruchoma. Za usunięciem całego narządu przemawia fakt, że część małych mięśniaków, zwłaszcza kiedy są one liczne, może być niewyczuwalna w czasie operacji, a pozostające zmiany po pewnym czasie zaczynają rosnąć, prowadząc do nawrotu choroby.
U kobiet planujących ciążę, u których stwierdzono mięśniaki podśluzówkowe, można w niektórych przypadkach usunąć je droga histeroskopii. Wskazania do wykonania takiego zabiegu są bardzo ograniczone, ale usunięcie mięśniaka bez otwierania jamy brzusznej, eliminuje powstawanie zrostów po zabiegu operacyjnym i zwiększa prawdopodobieństwo zajścia w ciążę.

 

Kiedy należy zgłosić się do ginekologa?
Niezależnie od corocznych badań kontrolnych, dodatkowe badanie ginekologiczne powinno zostać wykonane u kobiet, które skarżą się na wydłużające i obfite miesiączki, krwawienia miedzy menstruacjami, zwiększenie obwodów brzucha lub ciągłe parcie na pęcherz i bole w dole brzucha.

Katarzyna Litwicka
lekarz ginekolog