Pap-test: czy warto o nim pamiętać? - Nasz Swiat
01
Śr, grudzień

Zdrowie i uroda

Rak szyjki macicy jest drugim, co do częstości zachorowań nowotworem złośliwym zaraz po raku sutka i jednocześnie najczęstszym nowotworem narządu rodnego.

W Polsce nowotwór szyjki macicy dotyka 7 na 100 tysięcy kobiet. Tak zła sytuacja wynika głównie z niedoceniania profilaktyki. Okazuje sie, że 50% kobiet z rakiem szyjki nigdy nie miało zrobionego badania cytologicznego, a 60% nie wykonało cytologii w ciągu ostatnich 5 lat.

Jak wykonuje sie wymaz cytologiczny?
Rak szyjki macicy rozwija się w wyniku zaburzeń podziałów komórek znajdujących się na granicy nabłonka wielowarstwowego pokrywającego część pochwową szyjki i nabłonka walcowatego wyściełającego kanał szyjki. Wymaz wykonywany jest podczas zwykłego badania ginekologicznego przy użyciu specjalnych szczoteczek, które zbierają wspomniane wcześniej komórki tak z wewnętrznej, jak i zewnętrznej części szyjki macicy. Pobrany materiał jest przenoszony na szkiełko mikroskopowe i poddany ocenie cytologicznej.
Wymaz powinien zostać wykonany nie wcześniej niż dwa dni po ostatnim krwawieniu miesiączkowym lub współżyciu płciowym i po 48 godzinach od przerwania leczenia dopochwowego. Badanie cytologiczne jest więc podstawowym nieinwazyjnym, niebolesnym badaniem szyjki macicy pozwalającym na wykrycie wczesnych zmian przed nowotworowych i nowotworowych, kiedy jeszcze nie dają objawów i mogą nie być widoczne podczas badania ginekologicznego.

Cytologia raz w roku?
Rozpoczęcie badan cytologicznych zaleca się maksymalnie do trzech lat od rozpoczęcia współżycia, nie później jednak niż w 21 roku życia. Prawidłowe wyniki 3 kolejnych badań cytologicznych oraz brak czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy pozwalają na przeprowadzanie badań  przesiewowych nawet co 3 lata.
Mimo wysokiej specyficzności klasycznej cytologii w wykrywaniu zmian komórkowych, jej czułość jest stosunkowo niska i wynosi zaledwie 50-60%. Oznacza to, że na 100 kobiet z nieprawidłowościami w obrębie szyjki macicy, choroba nie zostanie wykryta u 40-50 z nich.
Stosunkowo wysoki odsetek fałszywie ujemnych rozpoznań w przypadku cytologii konwencjonalnej jest spowodowany wieloma czynnikami: sposobem pobierania wymazu, warunkami anatomicznym szyjki macicy, lokalizacja i wielkością zmian patologicznych, obecnością stanów zapalnych pochwy, sposobem utrwalania preparatów oraz doświadczeniem cytologów.
Z tych powodów, biorąc również pod uwagę nieinwazyjność i niski koszt badania uważa się, ze coroczna cytologia jest najskuteczniejsza profilaktyka raka szyjki macicy.

Jak czytać wyniki cytologii?
Pierwszy system klasyfikacji został zaproponowanym przez Papanicolau i wyróżnia się w nim 5 klas cytologicznych.
• Klasa I: do niej należą zdrowe rozmazy, które zawierają jedynie komórki warstw powierzchownych nabłonka płaskiego pokrywającego część pochwowa szyjki.
• Klasa II: oznacza, że w rozmazach znajdują się również komórki głębszych warstw nabłonka płaskiego, komórki kanałowe, a także leukocyty, co sugeruje obecność stanu zapalnego.
• Klasa III: obejmuje rozmazy, w których występują komórki dysplastyczne. Klasa A oznacza, ze dysplazja jest związana z intensywnym ostrym lub przewlekłym stanem zapalnym. Klasa B sugeruje możliwość zmian przedrakowych.
• Klasa IV: do niej należą wymaz, w których zmian dysplastyczne są naprawdę istotne i odpowiada rakowi przedinwazyjnemu
• Klasa V:  obejmuje wymazy wskazujące w sposób jednoznaczny na raka inwazyjnego szyjki macicy.
Klasyfikacja Papanicolau powstała w początkach rozwoju cytologii klinicznej i obecnie jest niestety uważana za niewystarczającą w przekazywaniu istotnych, z klinicznego punktu widzenia, informacji pomiędzy cytologiem a ginekologiem. Dzieje się tak dlatego, że nie odzwierciedla ona współczesnych poglądów na nowotwory szyjki macicy, a także nie uwzględnia licznych zmian nienowotworowych. Dlatego tez w miejsce klasyfikacji Papanicolau Narodowy Instytut Onkologii USA, zaproponował nowy system klasyfikacji zwany Bethesda.

Cytologia opisana systemem Bethesda określa czy rozmaz zawiera odpowiednią ilość materiału komórkowego i czy są obecne komórki szyjki macicy, gdzie rozwija sie 70% raków oraz daje dokładny opis stwierdzanych zmian zgodnie z obowiązującą terminologią, wskazując jednoznacznie na rodzaj stanu zapalnego, obecność zmian reparacyjnych, stanu hormonalnego kobiety i oczywiście nieprawidłowości komórek nabłonkowych. W systemie Bethesda za nieprawidłowe uznaje się następujące wyniki:
• ASC: podkreśla obecność atypowych komórek nabłonkowych i dzieli sie na: ASCUS, w którym występują atypie o nieokreślonym znaczeniu i ASCH, w którym nie można wykluczyć zmian dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
• LSIL: określa wymazy, w których zmiany dysplastyczne w komórkach nabłonka płaskiego określane są jako małego stopnia
• HSIL: obejmuje cytologie z istotnymi zmianami dysplastycznymi
• AGUS: podkreśla obecność atypowych komórek gruczołowych

Nieprawidłowa cytologia-co robić?
Metody diagnostyczne stosowane do weryfikacji nieprawidłowych wyników cytologii zależą od rodzaju zmian stwierdzonych w rozmazie i wieku kobiety. Do nich należy cytologia jednowarstwowa, test na obecność DNA wirusa HPV i kolposkopia pozwalająca na precyzyjne wykonanie biopsji.

lek. med. Katarzyna Litwicka, ginekolog